Çmimet e energjisë në Evropë mund të mbeten të larta për një kohë, edhe pse rajoni nuk varet shumë nga Ngushtica e Hormuzit. Por, çfarë fshihet pas kësaj.

Pavarësisht rënies së madhe të çmimeve të naftës pasi SHBA-ja dhe Irani konfirmuan një armëpushim dyjavor, Evropa mund të mos marrë ende frymë e lehtësuar për shkak të ndikimit afatgjatë në furnizimet me energji, nga të cilat blloku varet shumë.

Lufta me Iranin dhe mbyllja de facto e Ngushticës së Hormuzit kanë shkaktuar ndërprerjen më të madhe të furnizimit në historinë e tregut global të naftës, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA). Sulmet ndaj objekteve në Gjirin Persik pritet të kenë ndikim shumëvjeçar në furnizimin me gaz.

Pakti i armëpushimit me SHBA-në nuk zgjat, Irani mbyll plotësisht Ngushticën e Hormuzit: Sulmet izraelite në Liban janë të papranueshme
Evropa preket ndjeshëm, edhe pse merr vetëm një pjesë të vogël të naftës dhe gazit drejtpërdrejt përmes Ngushticës së Hormuzit, e cila ishte kontrolluar dhe kryesisht bllokuar nga forcat iraniane deri në armëpushim.

Hapja e ngushticës ishte një pjesë e panegociueshme e armëpushimit, pasi kjo pikë është thelbësore për transportin global të naftës dhe gazit të lëngshëm (LNG). Në vitin 2025, rreth 15 milionë fuçi naftë bruto në ditë kalonin përmes saj, sipas IEA. Prej tyre, rreth 600,000 fuçi në ditë, ose vetëm 4%, shkonin drejt Evropës, krahasuar me nevojat ditore të BE-së prej 13 milionë fuçish.

Megjithatë, një rënie e shpejtë e çmimeve të karburanteve në Evropë nuk është e mundshme, edhe nëse arrihet një marrëveshje paqeje pas armëpushimit.

“Edhe nëse paqja vjen nesër, ne nuk do të kthehemi në normalitet në një të ardhme të parashikueshme,” tha javën e kaluar Komisioneri i Energjisë i BE-së, Dan Jørgensen, shkruan Euronews.

Si ndikojnë çmimet globale në importet evropiane

BE-ja importon 80–85% të naftës së saj, sipas Eurostat, nga një gamë e gjerë furnizuesish. SHBA-ja është më e madhja, me 15.1% sipas vlerës, e ndjekur nga Norvegjia dhe Kazakistani.

Shumica e tregtisë globale të naftës bruto çmimohet sipas Brent, standardi kryesor ndërkombëtar.

Çmimet për dorëzimin muajin e ardhshëm u rritën nga 72–73 dollarë për fuçi para luftës në pothuajse 120 dollarë në kulm, përpara se të arrihej armëpushimi. Edhe pas tij, çmimi ishte rreth 93 dollarë të mërkurën.

Edhe çmimet e gazit në Evropë janë rritur që nga 28 shkurti, kur filloi lufta.

Çfarë duhet të ndodhë që çmimet të bien

Evropa ka disa mjete për të lehtësuar presionin, përfshirë rezervat strategjike—pjesë e 400 milionë fuçive të IEA—dhe masa kombëtare si ulje taksash, subvencione dhe kufizime konsumi.

Megjithatë, këto mund vetëm ta zbusin përkohësisht situatën.

IEA vlerëson se vendet e Gjirit kanë ulur prodhimin e naftës me të paktën 10 milionë fuçi në ditë për shkak të ndërprerjeve, rreth 10% e kërkesës globale.

Por furnizimi fizik nuk është e vetmja çështje. Edhe pasiguria luan rol.

Ekziston një “premium i madh rreziku” i nxitur nga pasiguria, por edhe një ndërprerje reale e rrjedhave dhe prodhimit—pra tregu nuk ndikohet vetëm psikologjikisht.

Çfarë po i rrit çmimet e naftës

Përtej shqetësimeve për furnizimin, tregtarët po ndjekin kostot e sigurimit ndaj rrezikut të luftës dhe tarifat e transportit detar, të cilat janë kyçe për koston përfundimtare.

Kostot e transportit janë rritur ndjeshëm. Indeksi Baltic Dirty Tanker arriti rekord 3,737 më 27 mars, krahasuar me rreth 1,000 gjatë shumicës së vitit të kaluar. Pas armëpushimit, ishte pak mbi 2,000.

Gjatë sulmeve aktive në mars, primet e sigurimit për anijet drejt Gjirit u katërfishuan në 1% të vlerës së anijes për shtatë ditë mbulim.

Kthimi në nivelet para luftës mund të zgjasë javë ose muaj dhe kërkon paqe të qëndrueshme dhe prova të sigurisë së transportit.

Edhe në rast të një marrëveshjeje paqeje, rënia e qëndrueshme e çmimeve për konsumatorët evropianë mund të marrë muaj, pasi rezervat kërkojnë kohë për t’u rindërtuar. Ndërkohë, furnizimi mbetet i kufizuar pasi më shumë se 40 objekte energjetike