Shtetet e Bashkuara kërkojnë që Irani të deklarojë publikisht se Ngushtica e Hormuzit është e hapur për lundrim dhe të angazhohet se do të ndalojë sulmet me armë ndaj anijeve tregtare.

Kjo kërkesë vjen pas incidenteve të ndodhura më herët gjatë kësaj jave, kur tre cisterna tregtare u sulmuan, duke shkaktuar një shkëmbim sulmesh mes Iranit dhe SHBA-së. Sipas mediave amerikane, Irani u ka thënë zyrtarëve amerikanë se të shtënat ndaj anijeve ishin një gabim dhe ka fajësuar një grup të pakontrolluar brenda vendit, raporton BBC.

Presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se sulmet iraniane nënkuptojnë se armëpushimi ka përfunduar, por se bisedimet për t’i dhënë fund luftës do të vazhdojnë. Nga ana tjetër, ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, ka akuzuar SHBA-në për shkeljen e marrëveshjes.

Lufta nisi me sulmet e SHBA-së dhe Izraelit më 28 shkurt, duke nxitur Iranin të sulmojë Izraelin, si edhe objektiva amerikane dhe aleatë të SHBA-së në rajonin e Gjirit.

Në qershor, SHBA-ja dhe Irani nënshkruan një marrëveshje armëpushimi, sipas së cilës Irani do të garantonte, ndër të tjera, kalimin e sigurt të anijeve tregtare.

Sipas zyrtarëve të lartë amerikanë, të cituar nga CBS News, partneri amerikan i BBC-së, Teherani u ka pranuar privatisht këshilltarëve të Trumpit se sulmet e fundit ndaj anijeve ishin një gabim dhe se një fraksion “i pakontrolluar” i linjës së ashpër po përpiqej të sabotonte negociatat.

Një zyrtar i tha televizionit:

“Ata [iranianët] u kthyen në tryezën e bisedimeve dhe thanë: ‘Kemi gabuar. Ishte një gabim. Le të vazhdojmë bisedimet.’”

Zëvendëspresidenti JD Vance, sekretari i Shtetit Marco Rubio, i dërguari special Steve Witkoff, si dhe dhëndri i Trumpit, Jared Kushner, pritet të mbërrijnë në Oman më vonë gjatë së shtunës.

Edhe Abbas Araghchi ndodhet në shtetin arab të Gjirit për bisedime me zyrtarët omanë.

Gjatë negociatave të mëparshme, SHBA-ja dhe Irani kanë zhvilluar bisedime të tërthorta me ndërmjetësimin e Pakistanit ose Katarit.

Në një konferencë për gazetarët të premten, zyrtarët amerikanë thanë se udhëheqjes iraniane i ishte përcjellë, përmes ndërmjetësve rajonalë, një mesazh që kërkonte nga Irani të publikonte një deklaratë ku të shpallte se Ngushtica e Hormuzit është e hapur dhe të zotohej se do të ndalonte sulmet ndaj anijeve tregtare.

“Ata ose do të na japin atë deklaratë, ose për ta nuk do të ketë një përfundim të mirë,” tha një zyrtar, i cituar nga agjencia Reuters.

Sipas CBS, Shtëpia e Bardhë dëshiron gjithashtu që Irani të pranojë publikisht se sulmet ndaj anijeve ishin një gabim.

Ndërkohë, një delegacion nga Katari udhëtoi të premten drejt Iranit për bisedime që synojnë uljen e tensioneve dhe lehtësimin e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit – rruga detare jetike përmes së cilës kalon rreth 20% e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë.

Trump shkroi të premten në platformën Truth Social:

“Republika Islamike e Iranit na ka kërkuar të vazhdojmë ‘bisedimet’. Ne kemi rënë dakord ta bëjmë këtë, por Shtetet e Bashkuara u kanë bërë të qartë, pa asnjë dyshim, se ARMËPUSHIMI KA PËRFUNDUAR!”

Në orët e para të së shtunës, Trump reagoi edhe ndaj raportimeve se Irani kishte planifikuar ta vriste atë.

Ai tha se SHBA-ja do ta “shkatërronte dhe rrënonte plotësisht” Iranin si kundërpërgjigje ndaj një sulmi të tillë.

Wall Street Journal dhe media të tjera amerikane raportuan këtë javë se Izraeli kishte ndarë me Uashingtonin informacione të inteligjencës sipas të cilave Irani kishte hartuar së fundmi një plan për atentat ndaj presidentit amerikan.

Megjithatë, Trump mohoi se Teherani kishte përgatitur një plan të ri ose se Izraeli ishte burimi i këtij informacioni. Në një intervistë për New York Post ai tha se kishte qenë “numri një në listën e objektivave të Iranit për një kohë të gjatë”.

Gjithashtu, gjatë funeralit të udhëheqësit të ndjerë suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, i cili u vra në një sulm izraelit ndaj rezidencës së tij në Teheran më 28 shkurt, pati thirrje publike për vdekjen e Trumpit.

Të shtunën, djali dhe pasardhësi i tij, Mojtaba Khamenei, publikoi një mesazh me shkrim ku deklaronte se hakmarrja për vrasjen e të atit ishte “e pashmangshme”.

“Çështja nuk varet as nga ekzistenca ime personale dhe as nga ajo e zyrtarëve të tjerë. Pavarësisht nëse jemi apo jo të pranishëm, kjo do të ndodhë,” tha Khamenei.

Tre anije u goditën ndërsa po lundronin në një rrugë të rekomanduar nga SHBA-ja në ujërat e Omanit, në atë që konsiderohet shkëmbimi më i rëndë i zjarrit mes SHBA-së dhe Iranit që nga marrëveshja e përkohshme e nënshkruar në qershor. Irani ka deklaruar vazhdimisht se e vetmja rrugë “e sigurt” është një korridor i veçantë që kalon nëpër ujërat e tij.

Në përputhje me memorandumin e mirëkuptimit mes SHBA-së dhe Iranit, Irani dhe Omani duhet të zhvillojnë bisedime me shtetet e tjera të Gjirit për të përcaktuar administrimin e ardhshëm dhe shërbimet detare në Ngushticën e Hormuzit.

Irani ka sugjeruar se anijet mund të duhet të paguajnë për të kaluar përmes Hormuzit, ndërsa SHBA-ja këmbëngul se lundrimi në këtë rrugë detare duhet të mbetet i lirë.